A multi-tiered model for capture of life experiences in Learning Experiences Management

Öğrenme Deneyimlerinin Yönetiminde Yaşam Deneyimlerini Yakalamak İçin Çok Katmanlı Bir Model 


Bu yıl 24-25 Kasım 2017 tarihleri arasında Antalya’da düzenlenecek olan “3'üncü Uluslararası Eğitim, Uzaktan Eğitim ve Eğitim Teknolojileri Kongresi” konferansına gönderdiğim "Öğrenme Deneyimlerinin Yönetiminde Yaşam Deneyimlerini Yakalamak İçin Çok Katmanlı Bir Model" isimli çalışma sözlü bildiri olarak sunulmak üzere kabul edildi.

ÖĞRENME DENEYİMLERİNİN YÖNETİMİNDE YAŞAM DENEYİMLERİNİ YAKALAMAK İÇİN ÇOK KATMANLI BİR MODEL

Doç.Dr. Mehmet Emin Mutlu, Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi, memutlu@anadolu.edu.tr

Özet

Yaşam günlüğü teknolojileri bireylerin yaşam deneyimlerini kendiliğinden ve sürekli olarak yakalamayı amaçlayan donanım ve yazılımlardır. 2000’li yıllar boyunca giyilebilir teknolojiler ve algılayıcılarda gözlenen gelişmeler yaşam günlüğü araçlarının çeşitliliğini artırmıştır. Yaşam günlüğünde günlük verilerinin yakalanmasının yanı sıra verilerin depolanması, aktarılması, verilere erişilmesi, verilerin görüntülenmesi, çözümlenmesi ve deneyimin yeniden canlandırılabilmesi konuları önem kazanmaktadır. Bu çalışmada yaşam deneyimlerinin yakalanmasından yeniden canlandırılmasına kadar olan süreçte kullanılan donanım, yazılım ve hizmetlere ait teknolojiler iç içe geçmiş çok katmanlı bir modelde bir araya getirilerek yaşam deneyimi yakalama olgusuna daha geniş ve bütünleşik bir bakış açısı kazandırılmaya çalışılmıştır. Ardından elde edilen modeldeki teknolojilerin “öğrenme deneyimlerinin yönetimi” yaklaşımında kullanımlarının sağlayacağı olanaklar tartışılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde yaşam deneyimleri yakalayıcısına ait çok katmanlı modelin öğrenme deneyimlerini yakalama ve işleme sürecinde sağladığı olanaklara ait çıkarımlardan yararlanılarak geliştirilebilir yeni öğrenme teknolojileri için önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Sözcükler: Öğrenme deneyimleri yönetimi, yaşam günlüğü, deneyim yakalama, algılayıcılar, giyilebilir teknolojiler

Development of Theoretical Framework of "Multi-Device and Multi-Sensor Based Lifelogging System" Project

"Çoklu Cihazlı ve Çoklu Algılayıcılı Yaşam Günlüğü Sistemi" Projesinin Kuramsal Çerçevesinin Geliştirilmesi

"Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi İçin Çoklu Cihazlı ve Çoklu Algılayıcılı Bir Yaşam Günlüğü Sisteminin Tasarımı, Geliştirilmesi ve Uygulanması" isimli TÜBİTAK 3001 projesinin birinci iş paketinde "öğrenme deneyimleri yönetimi" yaklaşımının kuramsal yapısının çoklu cihazlı ve çoklu algılayıcılı bir yaşam günlüğü sistemini kapsayacak biçimde genişletilmesi hedeflenmektedir. Bu amaçla gerçekleştirdiğim araştırmaları birer yayın haline getirmeye çalışıyorum. 

Öğrenme deneyimleri yaklaşımı a) yaşam deneyimlerinin bir yaşam günlüğü sistemiyle yakalanması, b) yakalanan deneyimlerin etkinlikler/olaylar, epizodlar ve öyküler halinde yorumlanması, c) deneyimlerin bağlamlaştırılması, d) yaşam deneyimlerinin içinde serpilmiş öğrenme deneyimlerinin anlamlandırılması ve e) öğrenme deneyimlerinin planlanması, denetlenmesi ve değerlendirilmesi aşamalarından oluşmaktadır [1]. 

Önceki çalışmalarda, deneyimlerin yakalanması aşamasında, ekran ve kamera görüntülerinin yakalanmasına dayalı bir yaşam günlüğü sistemi geliştirilmişti. Yeni projede bu aşamada öncekine ek olarak ses, video, ekran videosu ve konum bilgisi yakalama özelliği de eklenmiştir. Önceki projede biçimsel olmayan öğrenme deneyimlerine odaklanılmış ve bu amaçla "genişletilmiş biçimsel olmayan öğrenme modeli" oluşturularak kullanılmıştır. TÜBİTAK 3001 projesinde ise yaşam genişliğinde öğrenme deneyimlerinin hepsine yer verilecektir. 

Biçimsel olmayan öğrenme deneyimlerinin yanı sıra, biçimsel ve yarı biçimsel öğrenme deneyimlerinin de çoklu cihazlı ve çoklu algılayıcılı bir yaşam günlüğü sistemiyle yakalanabilmesini ve bu deneyimlerin birbirinden ayırt edilebilmesini sağlayacak sistematik bir bakış açısına gereksinim bulunmaktadır. Bu konuyu YİCER 2014'de sunmuş olduğum "Çoklu Cihazlı ve Çoklu Algılayıcılı Yaşam Günlüğü ile Öğrenme Deneyimlerinin Yakalanması için Bir Çerçeve Önerisi" isimli bir bildiride ayrıntılı olarak inceledim [2]. Bu bildiride "biçimsel öğrenme", "yarı biçimsel öğrenme" ve "biçimsel olmayan öğrenme" türlerinin her birine ait "yapılandırılmış", "yarı yapılandırılmış" ve "yapılandırılmamış" öğrenme deneyimlerini belirleyerek, bir "genişletilmiş" yaşam genişliğinde öğrenme modeli oluşturmaya çalıştım. Çalışmada ayrıca, kişisel bilgi çalışması ortamlarıyla kurumsal bilgi çalışması ortamları birleştirilerek, fiziksel, dijital ve sanal "bilgi çalışması" ortamları incelenmiş, diğer deneyimlere göre daha belirsiz olan yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış biçimsel olmayan öğrenme deneyimlerinin yakalanabilmesi için bir yaklaşım önerilmiştir. Ayrıca deneyimlerin aktif yakalama ve pasif yakalama biçimleri incelenerek, öğrenme biçimleri ile yapılandırılmışlık düzeylerinin oluşturduğu matrisin hücrelerindeki deneyimler bu yakalama biçimlerine göre değerlendirilmiştir.

Pasif ve aktif biçimde yakalanan yaşam genişliğinde öğrenme deneyimlerinin "yorumlanması" süreci ayrı bir çalışmada ayrıntılarıyla incelenmiştir. Tamamlanan inceleme "Öğrenme Deneyimlerinin Yorumlanması" isimli bir bildiriye dönüştürülerek WCEIS 2014 Konferansına gönderilmiş ve kabul edilmiştir.  Bu çalışmada deneyimler, etkinlikler, epizodlar ve öyküler ayrıntılı biçimde ele alınmış, öğrenme deneyimlerine yer veren öğrenme kuramları taranarak, öğrenme etkinlikleri, öğrenme epizodları ve öğrenme öykülerine yönelik farklı tanımlar ve yaklaşımlar biraraya getirilmiştir. Araştırmada, öğrenme deneyimlerinin yakalanmasıyla ilgili yukarıdaki çalışmada elde edilen sonuçlar da kullanılarak, öğrenme deneyimlerinin bireyler tarafından etkili bir biçimde yorumlanmasını sağlayacak yaklaşımın, önceden kaydedilmiş deneyimlerin gözden geçirilerek yorumlanabilmesinin yanı sıra, bireylere deneyimleri kaydederken eş zamanlı olarak yorumlayabilme ve gelecekteki öğrenme deneyimlerini ön-yorumlama olanağına da yer vermesi gerektiği görülmüştür [3]. 

Bu iki çalışma gerçekleştirilirken, Advanced Distributed Learning (ADL) tarafından yakın zamanlarda SCORM standartının bir üst yapısı olarak geliştirilen Training and Learning Architecture içerisinde yeralan Experience API (xAPI ve TinCan API olarak da adlandırılmaktadır) ve Learning Records Store (LRS) mimarileri de incelenmiştir. Experience API, öğrencilerin sadece bir Öğrenme Yönetim Sistemi (ÖYS) içerisindeki etkinliklerini değil, bunun dışında da sosyal ağlar, mobil cihazlar, oyunlar, çevrim içi ve çevrim dışı içerikler, benzetimler, sanal dünyalar, gerçek dünya vb. ortamlarda gerçekleştirdiği biçimsel olmayan öğrenme etkinliklerinin de yakalanmasını ve bir Öğrenme Kayıtları Deposu'na kaydedilmesine olanak sağlayan bir uygulama programlama arayüzüdür. Experience API ile bir ÖYS içerisinde, bir ÖYS'den bağımsız olarak bir kurum içerisinde ya da bir uygulama kapsamında öğrenme analitikleri çalışmasının yapılmasını kolaylaştırmaktadır [4].  TÜBİTAK 3001 projesi kapsamında olmamasına rağmen, Experience API yapısının kişisel analitikler ve kişisel öğrenme analitiklerini elde etmek amacıyla kullanımını araştırmak için, Experience API'yi AllMyListsLE uygulaması içerisinde deneyimleri yorumlama katmanında denemeyi düşünüyorum. AllMyListsLE yazılımında deneyimleri yorumlama ve bağlamlaştırma sürecindeki metinleri Experience API'ye özgü fiiller (verb) ve etkinliklere (activity) dönüştürerek, oluşan deyimleri (statement) cloud.scorm.com ya da benzeri halka açık bir LRS'ye kaydetmeyi ve buradan raporlamayı planlıyorum. Bu çalışma tamamlandığında bir bildiri haline getirilerek İnet-Tr 2014'e gönderilecektir.

ADL'nin yeni kuşak projelerinden bir diğeri de PAL (Personal Assistant for Learning) projesidir. Gelecek 10-15 yılda tamamlanması beklenen bu projeyle ilgili olarak ADL 4 Eylül 2014'de bir çağrı yapmıştır [5].  Bu projede öğrenme deneyimlerini izleyen, bu deneyimler üzerinde çıkarımlarda bulunarak öğreneni yeni öğrenme deneyimlerine yönlendiren bir yapay zeka sisteminin tasarlanması beklenmektedir. Şubat 2013-Ağustos 2014 arasında gerçekleştirilen  BAP projesi ile Eylül 2014- Mart 2016 arasında gerçekleştirilecek olan TÜBİTAK 3001 projesinin doğal bir uzantısı olan ve 5 Eylül 2014'de TÜBİTAK'a sunmuş olduğum "Sanal ortamdaki öğrenme deneyimlerinin yönetimi için yapay zeka teknolojileriyle desteklenmiş bir yaşam günlüğü sisteminin tasarımı, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi" isimli ve 2 yıl sürmesi planlanan TÜBİTAK 1001 proje önerisi ile ADL'nin PAL projesi arasındaki parallellik çok ilginçtir. 

"Öğrenme deneyimleri yönetimi" yaklaşımının üçüncü ve dördüncü aşamaları için yukarıdaki çalışmalara benzer "genişletilmiş" kuramsal çerçeveler elde etmek amacıyla 2015 yılının ilk çeyreğine kadar çalışmalar yapmayı planlıyorum. Bu çalışmaların tümü TÜBİTAK 3001 projesinde geliştirilecek olan sistemin tasarım prensiplerinin belirlenmesi amacıyla kullanılacaktır.

Kaynaklar
[1] http://kisiselogrenmeortamlari.blogspot.com.tr/2013/03/the-process-of-learning-experiences.html
[2] http://kisiselogrenmeortamlari.blogspot.com.tr/2014/06/new-studies.html
[3] http://kisiselogrenmeortamlari.blogspot.com.tr/2014/09/interpreting-of-learning-experiences.html
[4] http://adlnet.org/tla/
[5] http://www.adlnet.gov/adl-initiative-baa-new-submission-window-open-for-personal-assistant-for-learning-pal-proposals-2/

New Projects

Yeni Projeler

2012 yılında "Kişisel Öğrenme Ortamları" konusunda başlattığım çalışmalar 2013 yılında "Yaşam Günlüğü Sistemleri" ve "Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi" alanlarına yönelmeye başladı. 15 Şubat 2013 tarihinde başlayan "Yaşam Boyu Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi Amacıyla Bir Dijital Yaşam Günlüğü Sisteminin Geliştirilmesi ve Uygulanması" isimli BAP Projesi 15 Ağustos 2014 tarihinde sona erecek. Bu projede, geliştirilen bir yaşam günlüğü sistemiyle bilgisayarların ekran görüntüleri ve kamera görüntüleri 30 saniyede bir kaydedilerek bireylerin bu görüntüleri bir deneyim işleme yazılımı yardımıyla yorumlamaları ve öğrenme deneyimlerinin yönetimi amacıyla kullanmaları başarıyla gerçekleştirilebildi.

BAP projesinde geliştirdiğim sistemi, ses, video, ekran videosu ve konum vb. fiziksel bilgilerin de kaydedildiği ve işlendiği bir sisteme genişletmeyi amaçladığım bir araştırmayı bu yıl Mart döneminde sunmak için bir TÜBİTAK 1001 projesi haline getirdim. Proje Etik Kurul'da - kaydedilen verilerin saklanacağı ortamla ilgili bir yanlış anlama nedeniyle - kabul edilmeyince başvuruyu gerçekleştiremedim. 1001 projeleri her yıl sadece Mart ve Eylül ayında yapılabilmektedir. Eylül ayına kadar beklememek için aynı projeyi bir 3001 projesine dönüştürdüm. 3001 projeleri yıl boyunca sürekli açık olan projelerdir. Etik Kurul'un onayı ile projeyi Mayıs sonunda TÜBİTAK'a gönderdim.  1001 projeleri yaklaşık 4 aylık bir sürede sonuçlanırken 3001 projeleri için bu süre 2 ay. Muhtemelen Ağustos ayında projenin sonucu belli olacak. Eğer kabul edilirse Ağustos ayında BAP Projesi biter bitmez TÜBİTAK projesi başlayacak. Proje 18 ay sürecektir.

Sonbaharda Eylül döneminde başvurmak amacıyla yeni bir TÜBİTAK 1001 projesi üzerinde çalışıyorum. Bu projenin "Kişisel Öğrenme Ortamları", "Yaşam Günlüğü Sistemleri" ve "Öğrenme Deneyimleri Yönetimi" konularının hepsini birden barındıran geniş kapsamlı bir proje olmasını planlıyorum. Bu proje eğer kabul edilirse en erken 2015 Şubat ayında başlayacaktır. Bu projenin süresinin de 18 ay olması öngörülmektedir.

Implementation Stage of "Development and Implementation of A Digital Lifelogging System for Management of Lifelong Learning Experiences" Project

"Yaşam Boyu Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi Amacıyla Bir Dijital Yaşam Günlüğü Sisteminin Geliştirilmesi ve Uygulanması" Projesinin Uygulama Aşaması

15 Şubat 2013 tarihinde başlayan "Yaşam Boyu Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi Amacıyla Bir Dijital Yaşam Günlüğü Sisteminin Geliştirilmesi ve Uygulanması" isimli BAP Projesinin uygulama aşaması 2 Nisan 2014 tarihinde başladı. Bir eylem araştırması olarak tasarlanan uygulama aşamasında her birisi yeni bir eylem döngüsü olarak beş yenilik gerçekleştirilecek ve üç uygulayıcı araştırmacı bu eylemlerin nasıl bir farklılık oluşturduğunu ve kendi üzerilerindeki etkilerini kontrollü bir biçimde gözleyerek değerlendireceklerdir. Diğer bir araştırmacı da hem eylem döngülerinin planlanması,  uygulamaya konulması ve tamamlanan eylem döngülerinin değerlendirilmesi toplantılarını düzenleyecek, hem de her eylem döngüsünde uygulayıcıları gözleyerek araştırmayı raporlaştıracaktır. 

Uygulamadaki eylem döngülerin her birisi bir hafta sürecektir ve "Öğrenme Deneyimlerinin Yönetimi" yaklaşımını oluşturan beş aşamaya paralel olarak tasarlanmışlardır. Birinci aşamada uygulayıcılar bir hafta süreyle yaşam günlüğü kaydetme yazılımlarıyla yaşam deneyimlerini kaydedeceklerdir. İkinci aşamada uygulayıcılar yaşam deneyimlerini kaydetmeye devam ederken bir taraftan da kaydedilen deneyimleri "etkinlik", "episod" ve "öykü" biçiminde yorumlamaya başlayacaklardır. Üçüncü aşamada devam eden kayıtlardan ve yorumlardan yararlanarak yaşam deneyimlerinden bağlamları elde etmeye çalışacaklar ve bu bağlamları kişisel bilgi tabanı oluşturmak amacıyla kullanacaklardır. Dördüncü aşamada yaşam deneyimleri içerisindeki öğrenme deneyimlerini farketmeye ve anlamlandırmaya odaklanacaklardır. Uygulamanın son aşamasında ise öğrenme deneyimlerini planlama, denetleme ve değerlendirme faaliyetlerini gerçekleştireceklerdir. 

Yaşam günlüğü çalışmaları bireylerin yaşamlarına ait özel bilgilerin kaydedilmesine dayalı olduğundan dolayı bu kayıtların bireylerin kendileri dışındaki araştırmacılar tarafından incelenmesi etik açıdan uygun değildir. Bu nedenle araştırma bireylerin kendi kayıtlarını kendilerinin değerlendirmeleriyle gerçekleştirilecek biçimde tasarlanmalıdır. Bu çalışmada uygulayıcıların aynı zamanda bir araştırmacı rolünü üstlenmeleri sağlanarak, kendi davranışları üzerinde gözlem yapabilecekleri ve değerlendirebilecekleri, geçerliliği olan bir süreç ayrıntılı bir biçimde tasarlanmış ve uygulanmıştır.

Eylem döngülerinin her aşamasında bir eylem araştırması sorusu bulunmaktadır. Her aşamada eylemin varsayılan bir yöntemle gerçekleştirilmesi, ardından alternatif bir yöntem olarak "Öğrenme Deneyimleri Yönetimi" yaklaşımının ilgili aşamasının uygulanması ve bu iki yöntemin performansının değerlendirilmesine yer verilmektedir. Günlük gözlemler ve haftalık değerlendirmeler için önceden tasarlanmış formlar kullanılmakta ve her aşamanın topluca değerlendirildiği toplantılardaki yarı yapılandırılmış görüşmeler kaydedilmektedir. Uygulama tamamlandığında hem genel bir değerlendirme hem de genel bir yansıtma gerçekleştirilecektir. 

Araştırmanın uygulama aşaması tamamlandığında proje kapsamında geliştirilmiş olan "Öğrenme Deneyimleri Yönetimi" yaklaşımının ve geliştirilmiş olan teknolojilerin ilk kez kontrollü bir biçimde uygulandığı, gözlendiği ve değerlendirildiği bir süreç yaşanmış olacaktır. Sadece araştırma sonuçları değil, kullanılan araştırma yöntemine ait elde edilen deneyimler de gelecekteki daha kapsamlı yaşam günlüğü araştırma projelerinin tasarlanması açısından araştırma ekibine önemli faydalar sağlayacaktır.